Қазақстан ғылымы

NASA-ның 22 жыл ғарышты зерттеген телескопы істен шықты

06.11.2026

10

NASA-ның ғарыштағы ең қуатты энергетикалық жарылыстарды 22 жыл зерттеген Swift телескопы 4 қарашада орбитадан шығып, Жер атмосферасында өртеніп кетті. 

АҚШ Ғарыш күштерінің мәліметінше, Swift Жер атмосферасына АҚШ-тың шығыс уақытымен таңғы сағат 7:39-да (Гринвич уақыты бойынша 12:39) енген. NASA деректеріне сәйкес, аппарат Индонезияның Солтүстік Суматра провинциясының үстінде дыбыс жылдамдығынан шамамен 22 есе жоғары жылдамдықпен атмосфераның жоғарғы қабатына құлдилаған. Бұл аймақ экватордан солтүстікке қарай шамамен 322 шақырым қашықтықта орналасқан.

NASA атмосфераға қайта ену кезінде пайда болатын үйкеліс жылуы телескоптың басым бөлігін Жер бетіне жетпей-ақ жойып жібереді деп болжаған. Дегенмен оның кейбір бөлшектері атмосферадан өтіп, жерге құлауы мүмкін еді. Бірақ АҚШ ғарыш агенттігі құлаған сынықтардың салдарынан қандай да бір зақым келгені немесе адамдардың зардап шеккені туралы хабарлаған жоқ. 

Телескоптың атмосфераға енген нүктесі Солтүстік Суматра провинциясының астанасы әрі ең ірі қаласы Меданнан қаншалықты алыс болғаны әзірге белгісіз. Бұл қалада шамамен 2,5 миллион адам тұрады. Ал провинция халқының жалпы саны 16 миллионға жуық. Бұған дейін АҚШ Ғарыш күштері аппарат қалдықтарының елді мекендерге қауіп төндіру ықтималдығын өте төмен деп бағалаған. Есеп бойынша, Жердегі бір адамның зардап шегу мүмкіндігі 2 100-ден бірге тең болған.

Құны 500 миллион доллар болатын NASA-ның Swift телескопы негізінен ғаламдағы ең қарқынды энергия жарылыстары саналатын гамма-сәулелік жарқылдарды зерттеуге арналған. Ол үшін әртүрлі толқын ұзындығында бақылау жүргізетін үш телескоптан тұратын жүйе пайдаланылды. 

2004 жылы ғарышқа ұшырылғаннан бері Swift жүз шақты жаңа жұлдыз жарылыстарын, жұлдыздарды жойып жіберетін қара құрдымдарды, жұлдыздардағы рентгендік жарқылдарды, сондай-ақ астероидтар мен кометаларды зерттеді. Оның ғылыми жұмыстарының нәтижесінде шамамен 7 000 ғылыми мақала жарияланды. Спутник 20 қазанда жұмысын тоқтатты. Өзінің қозғалтқыш жүйесі болмаған обсерватория бастапқыда жоспарланған екі жылдық қызмет ету мерзімінен әлдеқайда ұзақ жұмыс істеді. Соңғы бірнеше айда оның орбитасы тұрақсызданып, аппарат біртіндеп төмендей бастаған.

Шілде айында NASA мен Аризона штатында орналасқан Katalyst стартап-компаниясы Swift телескопын құтқару мақсатында арнайы жасалған LINK ғарыш аппаратын ұшырды. Миссияның міндеті – Swift-пен түйісу, оған бекіну және телескопты анағұрлым биік әрі тұрақты орбитаға шығару болатын. Алайда LINK ғарыш аппараты ғарышқа жеткеннен кейін көп ұзамай бақылаусыз айнала бастаған. Тамыз айының ортасына қарай миссия жетекшілері құтқару әрекетін тоқтату туралы шешім қабылдады. Осылайша, мамандар Swift телескопының Жерге қайта құлауына жол беруден басқа амал қалмағанын мойындаған еді. 

Дереккөз: https://www.reuters.com/science/nasas-22-year-old-swift-satellite-telescope-falls-orbit-fiery-finale-2026-11-04/
Фото: Science.nasa.gov

«« | »»
Соңғы жаңалықтар