Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің зерттеушілері жетекшілігімен жүзеге асырылып жатқан жоба олефиндердің (алкендер, алкиндер, алкадиендер) көмегімен моноксид көмірқышқыл газын және спирттерді пайдалана отырып, карбон қышқылдарының күрделі эфирлерін алу арқылы жаңа душистік заттарды синтездеу технологиясын әзірлеуді мақсат етеді. Бұл процесс металлокомплекс катализаторларының қатысуымен жүреді. Жоба аясында қолданылатын катализаторлар модификацияланған, гетерогенді және кейде магниттік қасиеттерге ие, бұл олардың реакциялық қоспадан оңай бөлініп, қайта пайдаланылуына мүмкіндік береді.

Күрделі эфирлер қазіргі заманғы душистік заттардың негізгі компоненттері болып табылады. Дәстүрлі әдістерде органикалық қышқылдарды сәйкес спирттермен әрекеттестіру арқылы өнім алынады, бірақ бұл тәсіл ұзақ процесс уақыты, төмен өнім шығымы және көп мөлшердегі өндірістік қалдықтармен ерекшеленеді. Жобаның жаңа тәсілі – гидроалкоксикарбонилирлеу реакциясы, ол бір сатылы процесс ретінде жүзеге асады, өнім шығымы 95–98% құрайды, әрі экологиялық тұрғыдан тиімді. Олефиндер мен моноксид көмірқышқыл газын қалдық ретінде пайдалану табиғатты қорғауға үлес қосып, өндірістік қалдықтарды азайтады және «жасыл химия» принциптеріне сәйкес келеді.

Жоба аясында ғалымдар жаңа модификацияланған катализаторларды синтездейді, олар Pd(II) катализаторларының орнына қолданылады. Бұл катализаторлар жоғары селективтілік пен реакция жылдамдығын қамтамасыз етіп қана қоймай, реакциялық қоспадан оңай бөлініп, қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Синтезделетін душистік заттар парфюмерлік, косметикалық және тұрмыстық химия өндірісінде қолдануға арналған. Зерттеу барысында физико-химиялық әдістер: ГЖХ, масс-спектрометрия, ИК және ЯМР спектроскопиясы қолданылады, ал органолептикалық қасиеттері және иіс тұрақтылығы арнайы тесттер арқылы бағаланады. Токсикологиялық зерттеулер өнімдердің адамға қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жүргізіледі.

Жобаның ғылыми жаңалығы – олефиндердің көмегімен моноксид көмірқышқыл газын және спирттерді пайдаланып, карбон қышқылдарының күрделі эфирлерін синтездеу технологиясын әзірлеу, сондай-ақ катализаторларды модификациялау арқылы өндіріс тиімділігін арттыру. Бұл тәсіл бір сатылы процесс болып, қолжетімді реагенттерді пайдаланады, жоғары өнім шығымына ие және экологиялық тұрғыдан таза. Сонымен қатар, технология Қазақстандағы парфюмерлік өндіріс үшін отандық өнімдерді шығару мүмкіндігін береді, импортқа тәуелділікті төмендетеді және жаңа жұмыс орындарын құруға ықпал етеді.

Жобаның практикалық мәні зор. Синтезделген душистік заттарды коммерцияландыру арқылы еліміздің парфюмерлік және косметикалық нарығын қанықтыруға болады, бұл ғылыми нәтижелерді өндірістік қолдануға жеткізудің нақты үлгісі болып табылады. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері университеттің оқу бағдарламасына енгізіліп, «Парфюмерлік және косметикалық өндіріс химиясы» мамандығы бойынша жаңа магистерлік курс ашуға мүмкіндік береді. Бұл Қазақстандағы химиялық білім мен ғылыми әлеуетті арттыруға, жаңа мамандар даярлауға және парфюмерлік индустрияның сапасын жақсартуға жол ашады.

Жоба еліміздің ғылыми-техникалық әлеуетін арттырып қана қоймай, экологиялық және экономикалық тиімді өндірісті енгізуге, импортқа тәуелділікті азайтуға, жаңа технологияларды қолдана отырып, заманауи душистік заттарды өндіруге мүмкіндік береді. Оның нәтижелері Қазақстан ғалымдарының халықаралық ғылыми қауымдастықтағы орнын нығайтып, парфюмерлік және косметикалық индустрияны дамытуға, сонымен қатар халыққа жоғары сапалы және қауіпсіз өнімдерді жеткізуге жол ашады. Жобаның мәні мен жаңалығы оны еліміздегі химиялық зерттеулердің алдыңғы қатарлы бағыттарының бірі етеді және жаңа буын химиктерін даярлауда маңызды рөл атқарады.