Реферат: Мақалада Алматы қаласының тәуелсiздiк жылдарындағы әлеуметтiк жағдайы мен демографиялық хал-ахуалы, сонымен қоса ұлттық құрамындағы өзгерiстер, одан кейiнгi жылдардағы қала халқының көшi-қоны қарастырылады. Елiмiздiң терең тамырлы тарихында Алматы қаласының орны ерекше. Қала - бұл қазiргi заманғы ең озық технологиялар мен алып индустрияның қызып жатқан ошағы. Сол себептi де қала әруақытта тек даму үстiнде болады. Қазақстан Республикасының ең iрi қалаларының алдыңғысы - Алматының қазiргi заманғы әлемдiк урбанизациялану мен агломерациялық дамуы жағынан көш соңында қалмайтыны белгiлi, сондықтан осы маңызды мәселелерге қатысты мақалада 1991-2009 жж. Алматы қаласының дамуы жөнiнен, қаладағы қазақтар мен басқа да этнос өкiлдерiнiң динамикасы, көшi-қонының сипаттамасы жайлы статистикалық мәлiметтер берiлген. Көшi-қон нәтижесiнде қаламен агломерацияның қысқа уақытта тез дамығанын байқауға болады. Сонымен қатар, мақалада Алматы қаласының даму жоспары, әлеуметтiк-экономикалық даму көрсеткiштерi қарастырылған.
К специфике семейно-брачных проблем в современном Казахстане
Реферат: В настоящее время в Республике Казахстан, как и в других республиках постсоветского пространства наблюдается определенное снижение уровня заключения браков, повышение возраста вступления в брак, увеличение числа разводов, падение рождаемости, рост числа внебрачных рождений. Так, например, по переписи 1999 г. 25,7% населения республики в возрасте 15 лет и старше не состояли в браке, а в 2009 г. - 32,3%. Это же относится к возрастанию удельного веса внебрачных рождений (в 1999 году - 51 959, в 2008 году - 75 380), что обусловлено не только фактической внебрачной детородной активностью, но и распространением незарегистрированных браков, которые стали довольно обыдненным явлением в Казахстане. Наличие официально не зарегистрированных брачных союзов отражает сложные процессы трансформации брачно-семейных отношений, а также уменьшение степени административной регламентации общественной жизни, в том числе в брачно-семейной сфере. На такой стереотип брачного поведения опосредственно влияет мировоззрение партнеров, их отношение к традициям, планами в отношении рождения детей, взаимоотношения с родителями и родственниками. Все же, на наш взгляд, решающим является влияние экономических факторов, прежде всего жилищных. Развод имеет отрицательные социально-экономические и эмоционально-психологические последствия не только для бывших супругов, но наиболее тяжелое его следствие - увеличение числа детей, которые проживают в неполных семьях, как правило, без отца, или в полной семье, но с неродным отцом. У большинства брачных пар, которые распадаются, имеются общие дети и, соответственно, каждый год десятки тысячи несовершеннолетних детей переживают развод родителей. Перечисленные выше кризисные явления составляют острейший вызов сегодняшнего дня, который общество должно понять и на который оно должно адекватно реагировать. Преодоление рассмотренных негативных явлений возможно лишь при условии осуществления комплексной социально-демографической политики, направленной на укрепление института семьи на основе интеграции лучших образцов современной идеологии семейного строительства и брачно-семейных традиций казахстанцев.
Орус изилдөөчүлөрүнүн эмгектериндеги ичкилик уруулары (XIX к. аягы-ХХ к. башы)
Автор(ы): Жолдошев Н. Ж.*
Объем документа: C. 162-167
МРНТИ: 03.81.25*
Ключевые слова: абат*канды*кесек*кыпчак*найман*нойгут*оргу*тейит*Памир и Каратегин*
Реферат: Мақала абат, бостон, канды, кесек, қыпшақ, найман, нойгут, оргу, төөлөс, тейит секiлдi рулардан тұратын қырғыздың iшкiлiк руының тарихына арналған. Мақала авторы қырғыздың iшкiлiк руы оң және сол қанаттарға бөлiнетiнiн дәлелдейдi. Автордың пiкiрiнше, оң қанатқа бостон, кесек, оргу, тейит, төөлөс, ал сол қанатқа ават, кағды, қыпшақ, найман, нойгут рулары кiредi. Сонымен бiрге автор iшкiлiк руының қаракесек тармағы қазақтың Орта жүзiнiң (арғын, қара кесек) және хакастардың (арғын) құрамына да кiредi және кесек руының шығу тегi Енисей қырғыздарымен байланысты деп топшылайды.
Реферат: Мақалада исламның сопылық бағытындағы бағыт алхимиясы мәселесi қарастырылады. Бұл мәселе орта ғасырларда мұсылмандық Шығыстан бастау алып, кейiн Еуропа елдерiне де кеңiнен мәлiм болған болатын. Бақыт алхимиясы тақырыбына көптеген ортағасырлық сопы ғұламалары қалам тартты, соның iшiнде, әсiресе Абу Хамид әл-Ғазали өзiнiң басты еңбектерiнiң бiрiн Бақыт алхимиясы деп атап, осы еңбегiнде аталмыш мәселенi жан-жақты әрi толық ашқан болатын. Бұл мәселе кейiнгi дәуiрлерде де күн тәртiбiнен түскен емес. Атап айтқанда ХХ ғ. Басында өмiр сүрген, Үндiстаннан шыққан сопы ойшылы Хазрат Инаят Хан бақыт алхимиясы төңiрегiнде көптеген iзденiстер жасады. Бiз мақаламызда сопылардың осы еңбектерiн негiзге алдық.
Реферат: The history of separate elements, motives, compositions of the Kazakh ornaments is considered in a context historicalethnographic and religious processes and events. Various archeological researches, monuments of the most ancient Turkish writing show to us evidences of tengrianism spiritual doctrine which to us still should be slightly opened for itself and the future generations. From immemorial centuries Tengrianism forms unique spiritually-cultural shape of Kazakhstan in the remote past. According to tengrianism in national creativity conceptions of a structure of the world, about a role of the sky, water, Mothers-grounds have found reflection, reminding to us about ancient ceremonies and legends, hidden in bright paints of tekemet, tuzkiiz.
Этнографические заметки о казахской степи в американской прессе ХIХ-начала ХХ века
Автор(ы): Шаймарданова Э. Д.*
Объем документа: C. 175-178
МРНТИ: 03.61.91*
Ключевые слова: центральноазиатский регион*казахские степи*государственные структуры*общество*этнография Казахстана*юрты*традиции*охота*животный и растительный мир казахской степи*были*
Реферат: XIX век характеризовался как время повышенного интереса западных стран к центральноазиатскому региону и казахские степи, куда под видом ученых, миссионеров, путешественников, естествоиспытателей направлялись представители различных государственных структур и независимых обществ. Статьи по этнографии Казахстана, представляющие описание юрты, традиции женитьбы, стирки белья у казахов, соколиную охоту, животный и растительный мир казахской степи, были опубликованы в ведущих американских газетах XIX века. Это газеты, например, The Evening World, Honolulu Star-Bulletin, The Sunday Herald, The Sun, Western Kansas World, Evening Star, Burlington Weekly Free Press, The Lafayette Advertiser и др. Факт публикаций о казахах на страницах американских газет свидетельствует о том, что казахская степь рассматривалась как наследница великих степных цивилизаций. Эти материалы ранее были неизвестны казахстанским исследователям и впервые вводятся в научный оборот.
Қазақ хандығындағы билер институты: тарихы мен тағлымы
Реферат: Ұлттың элитасы саналатын Билер мен шешендердiң асыл мұрасының әрбiр сөзiнен таптық астар iздеген кеңестiк идеология, қазақ халқын тарихи тамырынан, өткендегi өнегелi өмiрiнен айырды. Аталған мақала арқауы болған тақырып жоғарыда аталған қызыл идеологияның құрбаны болған, қазақ даласындағы Билердiң орны олардың қазақ хандығын, яғни мемлекеттiлiгiн нығайтудағы рөлi мен сан-қырлы қызметтерiне арналады.
Қазақ мемлекетiнiң 550 жылдығы. Орыс-қазақ қатынасы тарихындағы көкейкестi мәселелер
Реферат: Мақалада автор қазiргi кезеңде Қазақстан Республикасында әлеуметтiк- гуманитарлық ғылымдарды оқытудың көптеген проблемалары қордаланғандығына тоқталады. Соның iшiнде елiмiздiң тарихының зерттелуi мәселесi айрықша назар аударуды қажет етедi. Бүгiнде Тәуелсiздiкке қол жеткiзгенiмiзге аз уақыт өтпесе де, ағымдағы жылы қазақ хандығының 550 жылдығын өз деңгейiнде өткiзу аса маңызды. Сонымен қатар мақала авторы қазақ мемлекеттiлiгi, оның басқару жүйесi, билер институты, ел басқару жүйесiндегi ерекшелiктер сынды мәселелердiң қатарында, осы күнге дейiн хандар мен билердiң орны мен қызметi жайында толық мәлiмет беретiн оқулықтар мен кiтаптардың жайы туралы баяндайды.
Реферат: Мақалада Қазақстан аумағында қалалық мәдениеттiң пайда болуының себептерi мен алғы шарттары қарастырылады. Ортағасырлық қалалар қазақ хандығы тарихымен, қазақтардың шығу тегiмен, мәдени және рухани мәдениетiмен тығыз байланыста болды. Ортағасырлық қалалар Қазақстанның шеткi аймақтарында, көшпелi және отырықшы-егiншi әлемдердiң түйiскен жерiнде пайда болды. Табиғи-климаттық қолайлылығына және тарихи жағдайларға байланысты ортағасырлық қалалар негiзiнен Қазақстанның оңтүстiгiнде орналасты. Қазақ хандығының нығаюы, қазақ халқының экономикалық және мәдени өмiрi Қазақстанның оңтүстiк бөлiгiнiң тарихымен тығыз байланысты болды. Соңғы орта ғасырларда қала мәдениетi мен отырықшы-егiншiлiк мәдениет қазақтың этникалық аумағының осы, бөлiгiнде сақталып қалды. Мақалада қазақ хандығы үшiн өлкен әскери-стратегиялық мәнге ие, қаланың қолайлы жерде орналасуына, саяси-әкiмшiлiк, экономикалық маңызына орай билеушiлердiң оны қуатты бекiнiске айналдыруы, ғасырлар бойы әрi саяси орталық ретiнде өшпес iз қалдырған қалалар тарихына арналған.
Реферат: Мақалада Қазақстан аумағында қалалық мәдениеттiң пайда болуының себептерi мен алғы шарттары қарастырылады. Ортағасырлық қалалар қазақ хандығы тарихымен, қазақтардың шығу тегiмен, мәдени және рухани мәдениетiмен тығыз байланыста болды. Ортағасырлық қалалар Қазақстанның шеткi аймақтарында, көшпелi және отырықшы-егiншi әлемдердiң түйiскен жерiнде пайда болды. Табиғи-климаттың қолайлылығына және тарихи жағдайларға байланысты ортағасырлық қалалар негiзiнен Қазақстанның оңтүстiгiнде орналасты. Қазақ хандығының нығаюы, қазақ халқының экономикалық және мәдени өмiрi Қазақстанның оңтүстiк бөлiгiнiң тарихымен тығыз байланысты болды. Соңғы орта ғасырларда қала мәдениетi мен отырықшы-егiншiлiк мәдениет қазақтың этникалық аумағының осы, бөлiгiнде сақталып қалды. Мақалада қазақ хандығы үшiн үлкен әскери-стратегиялық мәнге ие, қаланың қолайлы жерде орналасуына, саяси-әкiмшiлiк, экономикалық маңызына орай билеушiлердiң оны қуатты бекiнiске айналдыруы, ғасырлар бойы әрi саяси орталық ретiнде өшпес iз қалдырған қалалар тарихына арналған.