Реферат: Историческая наука Казахстана, как и стран постсоветского пространства, переживает трудный период. Единство взглядов историков советского прошлого, тесно связанного коммунистической идеологией, исчезло вместе с ликвидацией страны советов. Проблема вхождения Казахстана в состав Российской империи и ее последствия в советской истории трактовалась односторонне и в большинстве случаев положительно. Подвергалось критике все, что несло на себе антирабочее, антибольшевистское, антинародное, антиинтернациональное. Современные оценки положения национальных окраин в составе Российской империи отличаются в зависимости от того, к какой категории относится исследователь. Чаще всего оправдывают политику царизма и показывают ее цивилизаторскую роль в Казахстане ученые из России и реже из числа национальных регионов. Вторые либо остались на советских позициях и подходах, либо пытаются как-то смягчить сегодняшних, резких коллег. Имеется еще третья категория - это ученые из дальнего зарубежья. Они по сравнению с предыдущими исследователями более объективно рассматривают события, хотя и допускают отдельные ошибки.
Political organization of nomadic communities: historiographical analysis
Реферат: The article highlights the different conceptual positions and approach┐es to the problem of the formation of social and political institutions of nomadic society, presents historiographical review of research paradigms of modern historical science. Analysis of modern historiography on the development and transformation of the political organization of nomadic societies showed that the development and evolution of nomadic societies was accompanied by similar features and special migratory habits of func┐tioning of the system. Discussion and conceptual approaches of modern science have revealed different research practices on the existence and functioning of political structures of nomadic groups. Only critical updates related to the theoretical basis for understanding history, combined with new approaches to the study of the historical foundations of the political structure of the nomads, creates a new situation in historical scholarship.
Ежелгi билер соты: мәселенiң ресейлiк революцияға дейiнгi тарихнамасы XIX-XX ғ. басы
Реферат: Мақалада ресейлiк революцияға дейiнгi зерттеушiлердiң еңбектерiнде көрiнiс тапқан қазақ дәстүрлi қоғамындағы ежелгi билер сотының мәселелерi қарастырылады. Билердiң қоғаммен артылған мiндеттердi адал атқаруы лайықты бедел мен <билеу> түрiндегi материалды сыйақы ретiнде қайтарылатын жақсы даңқтың кепiлi болды. Тағы да қоса кететiн жайт, әрбiр би сот тәжiрибесiн ұлғайтып өз ауылының шеңберiнен шығуға тырысты. Бұл орайда, осыған дейiн бiз атап өткендей, байлыққа байсалды қараған көшпендi қоғамның ерекшелiгiн ескере отырып, ешқандай материалдық құндылықтар бидiң өзiне тиесiлi ауылдың шеңберiнен тыс жерлерде сот ретiнде танылуының кепiлi бола алмады. А. И. Добросмысловтың пiкiрiнше, бидi таңдаудағы басты факторлар ретiнде байлық пен тектiлiк саналды. Қол жетiлген талдаудың негiзiнде, автор осы мәселе бойынша тарихнамада екi қарама-қарсы көзқарастардың айқындалғандығы туралы ойға келедi: бiрiншi бағытта соттың ұйымдастырылуы негiзiнде билердiң моральдық-өнегелiк қасиеттерi алынған болса, екiншi бiр бағытта рулық қауымның күшi, билiгi және байлығы көрсетiледi. Билер туралы осыншама көптеген пiкiрлердiң болуын қазақ дәстүрлi қоғамының орталық институтының көп мәнге ие екендiгiмен түсiндiруге болады.
Саурық батыр жырының тарихи негiзi
Автор(ы): Бисенбаев П.*
Объем документа: С. 50-53
МРНТИ: 03.20*
Ключевые слова: исторический материал*великий акын*героический подвиг батыра*
Реферат: Саурық батыр туралы тарихи-фольклорлық үлгiлердiң жанрлық ерекшелiктерi мен идеялық мазмұны оқырман қауымға жақсы таныс. Оларда сыртқы жаудан жан-жақты қыспақ көрген халықтың әлеуметтiк жағдайы, саяси мәнi бар тартысты оқиғалардың сыр-сипаты сараланады. Бұл тақырыпты Жамбыл ақын да айналып өтпеген. Ұлы ақын батырдың Жетiсудағы қазақ жұртын басқыншылардан қорғау жолындағы көрсеткен ерлiк iстерiн айтып, елдi азаптан, талаудан айырып қалғанын мақтан етедi. Ел қамқоры болған Саурық Стамбекұлының ерлiгiн жырлау Сүйiнбай ақын бастаған Жетiсу ақындарының өлең-жыр, айтыстарында жиi кездеседi. Мақала авторы осы жайттарға тоқтала отырып, халық ақыны Әбдiғали Сариев жырлаған Саурық батыр дастанының нақты өмiр шындығына қатысын сөз етедi. Мұнда ақынның тарихи деректердi қате пайдаланғаны, Саурық Стамбекұлын 19 ғасырдың екiншi жартысында болып өткен оқиғаларға қатыстырғаны, тарихта болмаған жайларды баяндағаны айтылады. Автор өзiнiң зерттеуiнде Саурық батырдың қазасына қатысты жайттарға назар аударып, қызықты пiкiр айтқан.
Кеңестiк Қазақстанның ұлт мәселесi шетелдiк тарихнамада
Автор(ы): Булгауов Ш. Т.*
Объем документа: С. 54-59
МРНТИ: 03.20*
Ключевые слова: национальный вопрос*историографический источник*национальная политика*
Реферат: Мақалада кеңестiк Қазақстандағы ұлт мәселесiнiң зерттелуi деңгейi анықталады. Мәселенiң тарихнамасына шолу жасалады. Тарихнамалық зерттеулердiң өте сирек жазылуының себептерi, ғылымда үстемдiк еткен тұжырым айқындалады. Ұлт мәселесiн зерттеудегi ұстанымдардың бағыттары қарастырылады. Тарихнамалық деректердiң кеңестiк және тәуелсiздiк кезеңге сәйкес келетiндiгiне назар аударылған. Кеңестiк кезеңдегi ғылыми әдебиеттерде тарихи дамудың барлық сатысына формациялық тұрғыда қарайтын, тарихты анықтаудың басқа принциптерiн мойындамайтын, қоғамдық-экономикалық формация категориясын жеке дара дәрiптейтiн, адамзаттың мыңдаған жылдық адамгершiлiк, өркениеттiк жетiстiктерiн жоққа шығаратын, адамдардың материалдық өндiрiспен байланысын өте жоғары қоятын, әлеуметтiк-экономикалық салаға өндiрiстiк қатынас, өндiргiш күш қатынастарының нәтижесi арқылы ғана қарайтын, таптық тұрғыдағы методологиялық зерттеу бағыттары үстемдiк еткендiгi жазылады.
(Кеңестiк Қазақстанның ұлт мәселесi шетелдiк тарихнамада)
Автор(ы): Булгауов Ш. Т.*
Объем документа: (С. 54-59)
МРНТИ: 03.20*
Ключевые слова: национальный вопрос*историографический источник*национальная политика*
Реферат: Мақалада кеңестiк Қазақстандағы ұлт мәселесiнiң зерттелуi деңгейi анықталады. Мәселенiң тарихнамасына шолу жасалады. Тарихнамалық зерттеулердiң өте сирек жазылуының себептерi, ғылымда үстемдiк еткен тұжырым айқындалады. Ұлт мәселесiн зерттеудегi ұстанымдардың бағыттары қарастырылады. Тарихнамалық деректердiң кеңестiк және тәуелсiздiк кезеңге сәйкес келетiндiгiне назар аударылған. Кеңестiк кезеңдегi ғылыми әдебиеттерде тарихи дамудың барлық сатысына формациялық тұрғыда қарайтын, тарихты анықтаудың басқа принциптерiн мойындамайтын, қоғамдық-экономикалық формация категориясын жеке дара дәрiптейтiн, адамзаттың мыңдаған жылдық адамгершiлiк, өркениеттiк жетiстiктерiн жоққа шығаратын, адамдардың материалдық өндiрiспен байланысын өте жоғары қоятын, әлеуметтiк-экономикалық салаға өндiрiстiк қатынас, өндiргiш күш қатынастарының нәтижесi арқылы ғана қарайтын, таптық тұрғыдағы методологиялық зерттеу бағыттары үстемдiк еткендiгi жазылады.
Реферат: Мақалада Қытай қазақтарынан шыққан белгiлi тарихшы, этнограф ғалым Нығмет Мыңжанидың этнографиялық зерттеулерi қарастырылған. Нығмет Мыңжанидың этнографиялық зерттеулерiнiң ерекшелiгi өзi өмiр сүрген қытайдағы қазақ диаспорасының тарихы, ғұрып-әдетi, тұрмыс тiршiлiгi және дәстүрлi шаруашылығы, рухани мәдениетi жайлы мол мәлiметтер қамтылған. Қазақстандағы этнология ғылымының негiзгi зерттеу бағыттарының бiрi шетелдегi қазақ диаспорасы екендiгiн ескерсек, Ғалымның қытайда жарық көрген көлемдi этнографиялық зерттеу мақалаларында қарастырылған мәселелер өз құнын жойған жоқ. Бұл зерттеу мақалаларында өз көзiмен көрген, халықтың арасынан жинақтаған мәлiметтердi жазба деректермен салыстыра отырып ғылыми тұжырымдар жасаған.
История организации экспедиционных исследований, на примере МКЗ
Автор(ы): Жаппасов Ж. Е.*Тасилова Н. А.*Тойшубекова Ж. К.*
Реферат: В статье рассматриваются статистические данные в качестве исторических источников, раскрывается их источниковедческое значение. Описывается история развития понятия статистика, которая была основана в I половине XVIII - XIX в. в России. Была проанализирована статистическая информация из сборника МКЗ, которая была создана в результате основных статистических исследовании на предмет качества и правдивости сведений, была раскрыта документальная значимость, а также при правильном использовании в разных сферах доказана помощь исследователю в определении уникальности и взаимосвязанности исторических явлении. Организационные особенности статистических исследовании, созданных МКЗ, методика, связанная со сбором и обработкой сведении анализируется по отдельности. В источнике МКЗ не скрывая описывается главная задача этого исследования, состоящая в определении земельных норм для туземцев и излишков земельных участков и раздаче этих излишков переселенцам из Европейской части России. Здесь можно видеть, что колонизация проводилась в подтексте исследования. Созданный на основе этих материалов, собранных исследовательскими экспедициями, МКЗ, хоть и являлся источником колониальной истории, однако содержит множество ценной информации по истории, этнографии, геологии и географии, ботанике, экономике и социальном строе.
Рапорт тюрко-татарского союза борьбы
Автор(ы): Ильясова К. М.*
Объем документа: С. 74-79
МРНТИ: 03.29*
Ключевые слова: вторая мировая война*восточный легион*тюрко-татарский союз*
Реферат: В статье представлены предисловие и примечания Рапорта начальника штаба Тюрко-татарского Союза борьбы капитана артиллерии Вафина, касающегося повседневной истории Идель-татарского легиона в годы второй мировой войны. Рапорт найден в личном фонде этнического казаха Турции Сыдықан Ұлужайя. В рамках Государственной Программы Народ в потоке истории и благодаря содействию Фонда исследований тюркского мира Turk dunyasi aristirmalari vakfi в Стамбуле удалось выявить и взять копии ценных материалов, касающихся истории Национально-освободительного движения в эмиграции, а также исторического наследия Алаш. Рапорт из 2,5 страниц был найден среди подшивок журнала Yena Milli Yol Новый национальный путь, который издавался под редакцией Аяза Исхаки в Берлине в 1928-1939 гг. В рапорте характеризуется повседневная жизнь военнопленных легиона Идель-Урал в годы второй мировой войны. Название легиона соотносится с идеей создания государства Идель-Урал, впервые озвученной в брошюре Аяза Исхаки, позднее заимствованная Татарским представительством.
Кәсiпкерлiк мәселесiнiң зерттелуi және деректер ХIХ-ХХ ғғ.
Автор(ы): Әбдiрәсiлова З. С.*
Объем документа: С. 80-85
МРНТИ: 03.29*
Ключевые слова: Южный Казахстан*промышленная торговля*сельскохозяйственная сфера*дореволюционный период*
Реферат: Мақала Қазақстандағы кәсiпкерлiктiң қалыптасуы мен дамуы мәселесiне қатысты жаңа тұжырымдарды талдау негiзiнде қазiргi таңдағы кәсiпкерлiктiң даму жағдайын анықтауға арналған. Автор мақаланың өзектiлiгiн ашып көрсету мақсатында Қазақстанның әсiресе оңтүстiк аймағындағы кәсiпкерлiк мәселесiнiң даму тарихына баса назар аударады. Елдiң оңтүстiгiндегi кәсiпкерлiктiң өнеркәсiп, сауда, ауылшаруашылық және халыққа қызмет көрсету салаларында қалыптасып, дамуы мәселелерiне басты назар аудару арқылы автор мақала барысында тақырыпқа тереңнен талдау жасауға тырысқан. Тақырыптың тарихи тұстарына көбiрек мән берiлген мақала 1860 жылдардан бергi кезеңдi сараптап талдаудан басталады. Кәсiпкерлiк мәселесiнiң кейiнгi тарихы революцияға дейiнгi кезеңдегi өнеркәсiп жұмысшыларының мәселесiн қарастырған С. Қ. Игiбаевтың еңбектерiн пайдаланумен жалғасады. Мақаланың негiзгi барысы мәселеге қатысты зерттеулер мен деректердi жеке-жеке топтап, талдауға арналған. Соның негiзiнде мақала тарихнамалық сипатқа көбiрек ие болған. Ал тақырыпқа қатысты деректердi автор төрт негiзгi топқа бөлiп талдап, олардың әрқайсысына ғылыми тұжырым жасауға талпынған.