Реферат: Қазақстанның тас ғасырының алғашқы тұрақтары 1950 жылдары Қаратау аймағында геологтардың iзденiстерiнiң нәтижесiнде кездейсоқ табылған болатын. Осы зерттеулердiң нәтижесiнде 1957 жылдан бастап ҚазКСР ҒА Ш. Ш. Уәлихнов атындағы тарих, археология және этнография институты өз алдына Кiшi, Үлкен Қаратау жотасын зерттеу мақсатында тас ғасыры отрядын құрады. Осы отрядқа тас ғасырының көрнектi маманы Х. А. Алпысбаев басшылық жасаған едi. Жоғарыда аталған отрядтың ғылыми зерттеу-жұмыстарының негiзiнде Қазақстаның тас ғасырының алғашқы жаңалықтары ашылған болатын.
(Х. А. Алпысбаевтың iзденiстерiндегi Қазақстанның тас ғасыры)
Автор(ы): Таймағамбетов Ж. К.*Бексеитов Ғ. Т.*Оспанов Е. Б.*
Реферат: Қазақстанның тас ғасырының алғашқы тұрақтары 1950 жылдары Қаратау аймағында геологтардың iзденiстерiнiң нәтижесiнде кездейсоқ табылған болатын. Осы зерттеулердiң нәтижесiнде 1957 жылдан бастап ҚазКСР ҒА Ш. Ш. Уәлихнов атындағы тарих, археология және этнография институты өз алдына Кiшi, Үлкен Қаратау жотасын зерттеу мақсатында тас ғасыры отрядын құрады. Осы отрядқа тас ғасырының көрнектi маманы Х. А. Алпысбаев басшылық жасаған едi. Жоғарыда аталған отрядтың ғылыми зерттеу-жұмыстарының негiзiнде Қазақстаның тас ғасырының алғашқы жаңалықтары ашылған болатын.
Қазақстанның ежелгi тайпалары мен қазақ халқының әдет-ғұрып және салт-дәстүрiнiң өзара сабақтастығы
Реферат: Қазақ халқы Қазақстан жерiнде және жалпы Орталық Азияда б. д. д. I мыңжылдықта мекендеген ежелгi сақ, ғұн, үйсiн тайпаларының тiкелей ұрпағы және мұрагерi. Сондықтан да сол тайпалардан қалған салт-дәстүрлердiң, дүниетанымның қазақ халқының бойында сақталуы, олардың арасындағы этникалық сабақтастықтың еш үзiлмегенiн көрсетедi. Тарихтың атасы аталып кеткен Геродоттың Тарих атты тоғыз кiтаптан тұратын еңбегiнде сақтардың тарихы мен дәстүрлерi, наным-сенiмдерi мен дүниетанымдық құндылықтары жайлы көптеген мәлiметтер келтiрiлген. Сақтардың бұл дәстүрлерi қазақ халқында бүгiнгi күнге дейiнсақталған. Сақ заманынан қазақ халқына жеткен, халықты айрандай ұйытып отырған ғұрыптың бiрi - бата беру, дұға оқу. Есiк қорғанынан табылған 26 әрiптен тұратын жазуы бар күмiс тостаған соның дәлелi.
Этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келiсiмнiң қазақстандық үлгiсi
Реферат: Авторлар бұл мақалада этникалық толеранттылық пен қоғамдық келiсiмнiң қазақстандық моделiнiң негiздерiн қарастыруға талпыныс жасады. Қазақстансияқты полиэтникалық мемлекет үшiн ұлттық бiрлiк пен қоғамдық келiсiмдi сақтау бүгiнгi күннiң өзектi мәселелерiнiң бiрi болып табылады. Авторлар бейбiтшiлiктi, ұлттық бiрлiк пен қоғамдық келiсiмдi сақтау және мемлекеттiк этносаясатты жүзеге асыру идеясына негiзделген этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келiсiмнiң қазақстандық моделiн қалыптастыруда Қазақстан Республикасының Президентi - Ұлт көшбасшысы Н. Ә. Назарбаевтың ерекше орын алатындығына назар аударады. Сонымен қатар, авторлардың пiкiрiнше қазiргi кезде этникалық толеранттылықтың теориялық мәселелерiн зерттеу мен жарыққа шығару қажет. Авторлар полиэтникалық қоғамдағы этносаралық қатынастардың үйлестiрушi факторы ретiндегi толеранттылықтың аксиологиялық негiздерiне талдау жасайды.
Семейный досуг - один из факторов стабильности брака
Реферат: Семья - это многофункциональная система, которая выполняет ряд взаимосвязанных между собой функций. Одной из таких функций является семейный досуг. Семейный досуг - это свободное времяпровождение, которое предполагает совместное участие всех членов семьи в различных видах активной и пассивной деятельности, способствует сплочению семьи, помогает сплотиться и лучше узнать друг друга, является одним из основных средств для восстановления физических и духовных сил ее членов, формирования их личностей. Таким образом, семейный досуг представляет важный компонент в жизни семьи, который обеспечивает совместную жизнеспособную деятельность всех ее членов, что способствует ее стабильности.
Халқымыздың қолөнерге байланысты әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлерi
Реферат: Мақалада қазақ халқының ежелден қалыптасқан қолөнер шеберлiгiне қатысты жасалатын салт-дәстүрi мен әдет-ғұрыптарына талдау жасалып қана қоймай, басқа да түркi тiлдес халықтарының дәстүрiмен салыстырмалы түрде негiзгi ерекшелiктерi берiлген. Қай халықтың болмасын қаймағы бұзылмаған мол мәдениетi мен құнды дәстүрi мәңгiлiк рухани байлығы болып саналады. Ұлттық құндылықтың санаға сiңуiнiң негiзiнде жүзеге асып жатқан салт-дәстүрдiң қолөнерге байланысты тұрмыс-салт және әлеуметтiк-мәдени салт-дәстүр түрлерi мақалада тереңiнен қамтылған. Сонымен қатар, мақала ұсталық, зергерлiк өнердiң пайда болуы мен осы өнерге қатысты бүгiнгi күнге дейiнжеткен аңыз-әңгiмелер, түсiнiк-ұғымдармен толықтырылған. Ұлы өркениеттiң даму жолында мәдениетiмiз бен дәстүрiмiздiң негiзгi ерекшелiктерi өзгерiске ұшырап қолданыстан қалып қалмауы өзектендiрiлген.
К историографии вопроса этносоциологических исследований в Казахстане
Реферат: В статье освещается история становления в Казахстане нового направления этнологической науки - этносоциологических исследований, проводившихся с конца 1970-х годов с применением методов математической статистики с обработкой данных на ЭВМ. Впервые социологический метод стандартизированного интервью был апробирован в Казахстане Х. А. Кауановой при изучении образа жизни и быта рабочих семей. В середине - конце 1980-х годов комплексные этносоциологические опросы по темам Новое и традиционное в быту современной сельской семьи, Современные этнокультурные процессы в Казахстане и Этнические аспекты культуры народов Казахстана были проведены в г. Алматы, Алматинской, Талдыкорганской, Жамбылской областях. С обретением Казахстаном независимости казахстанские исследователи стали обращать внимание не только на появление новых элементов соционормативной культуры, но и на возрождение этнических традиций и обрядов, расширение сферы применения национальных языков, формирование новых идентичностей и солидарностей, миграционные процессы, состояние казахских диаспор и пр. В результате деятельности видных этнологов Ажигали С. Е., Калыша А. Б. появилась целая плеяда молодых этносоциологов, внесших определенный вклад в развитие этносоциологических исследований в нашей стране.
(К историографии вопроса этносоциологических исследований в Казахстане)
Реферат: В статье освещается история становления в Казахстане нового направления этнологической науки - этносоциологических исследований, проводившихся с конца 1970-х годов с применением методов математической статистики с обработкой данных на ЭВМ. Впервые социологический метод стандартизированного интервью был апробирован в Казахстане Х. А. Кауановой при изучении образа жизни и быта рабочих семей. В середине - конце 1980-х годов комплексные этносоциологические опросы по темам Новое и традиционное в быту современной сельской семьи, Современные этнокультурные процессы в Казахстане и Этнические аспекты культуры народов Казахстана были проведены в г. Алматы, Алматинской, Талдыкорганской, Жамбылской областях. С обретением Казахстаном независимости казахстанские исследователи стали обращать внимание не только на появление новых элементов соционормативной культуры, но и на возрождение этнических традиций и обрядов, расширение сферы применения национальных языков, формирование новых идентичностей и солидарностей, миграционные процессы, состояние казахских диаспор и пр. В результате деятельности видных этнологов Ажигали С. Е., Калыша А. Б. появилась целая плеяда молодых этносоциологов, внесших определенный вклад в развитие этносоциологических исследований в нашей стране.
Единение с природой в религиозных верованиях тюркских народов Центральной Азии
Реферат: Эта статья рассказывает о взаимосвязи и единстве тюркских народов Центральной Азии с природой в религиозных верованиях. Указан тот факт, что древние тюрки обожествляли явления природы. Духовная культура тюркских народов Центральной Азии была изучена авторами на основе рассмотрения идеологии и религии, фольклора и мифологии. Были сделаны некоторые выводы о том, что без изучения пласта экологических знаний народа невозможно понять не только духовную, но и материальную, социальную жизнь прошлых лет. Экологические традиции этих племен оказали впоследствии определяющее влияние на особенности культуры практически всех средневековых кочевых тюркских народов Евразийского пространства. Статья может привести исследователей данной проблемы к новым идеям и видениям.
Ұлттар Лигасы және түркi халықтарының тәуелсiздiк жолындағы күресi
Реферат: Мақалада түркi халықтарының азаттық күресiнiң тарихы халықтардың өзiн-өзi билеу құқықтары аясында қарастырылады. Париж бiтiм конференциясы кезiнде халықтардың өзiн өзi билеу қағидасы көпұлтты империялардың құрамындағы көптеген халықтар үшiн шешушi маңызы бар мәселе болды. Конференцияны ұйымдастырушылардың бiрi - АҚШ президентi В. Вильсон халықтардың өзiн өзi билеу қағидасын өзiнiң танымал 14 тармағына енгiздi. Алайда бұл қағида Осман, Австро-Венгрия және Ресей империяларының құрамында болған кейбiр еуропалық халықтарға қатысты ғана iске асырылды. Әрине, iшкi дамуындағы алғышарттарға сәйкес шығыстық халықтар да, соның iшiнде түркiлер де, Ресейден бөлiнуге ұмтылды. Түркi эмигранттары Батыс елдерiнiң назарын Түркiстан халықтарының тәуелсiздiк алу мәселесiне аударуға тырысты. Париж конференциясында Антанта елдерi халықтардың өзiн өзi билеу құқықтарын жариялай отырып, Еуропа елдерiнiң отарлары болып отырған Шығыс елдерi халықтарына тәуелсiздiк беру мәселесiн мүлде талқылаған жоқ. Большевиктер Ресейдiң ұлттық шеткерi аймақтарының халықтарына бөлiнiп шығып дербес мемлекет құруды қамтитын өзiн-өзi билеу құқығын беремiз деп уәде бердi. Алайда Кеңес Одағының бүкiл тарихы бұл уәденiң тек қана насихаттық сипатта болғанын көрсеттi.