Реферат: Мақалада Алтын Орда тарихындағы көрнектi мемлекет қайраткерлерi, ХIII ғ. 2-шi жартысындағы Еуразия тарихының ықпалды саясаткерлердiң бiрi болған Ноғайдың саяси қызметi қарастырылады. Осы мақсатта автор Ноғайдың Алтын Орданың iшкi және сыртқы саясатына, Византия, Балқан түбегi, Шығыс Еуропаға қатысты саяси қызметi пен ықпалы талданған. Сонымен қатар автор Ноғайдың Туда-Мөңке 1282-1287, Төле-Бұға 1287-1291 және Тоқта 1291-1312 хандардың билiгi кезеңдерiндегi саяси шиеленiстердi ұйымдастырушы ретiндегi саяси қызметi мен саясатының көлеңкелi жағын да қарастырған. Қазiргi кезеңдегi тарихшылар арасындағы күрделi тұлға Ноғайдың саяси қызметiн бағалаудағы дискуссиялық мәселелер туындап отыр. Осыған байланысты автор өз тарапынан араб-парсы, византиялық, орыс деректерi мен батыс, отандық зерттеушiлердiң концептуалдық пiкiрлерiн талдау негiзiнде Ноғайдың саяси қызметiне объективтi баға беруге тырысқан.
Реферат: Автор бұл мақаласында хандық дәуiрдегi ханымдар мәселесiне тоқталады. Жалпы, анаға деген құрметтiң қазақ халқының тарихында ежелгi замандардан берi үзiлмей келе жатқан асыл құндылықтардың бiрi екенiнiн айта отыра, ол хандық дәуiрде де жалғасқанын айтады. Хандық дәуiрде аналарға қатысты дерек материалдардың: 1) жазба дерек мәлiметтерiнде; 2) ауыз әдебиетiнiң үлгiлерiнде; 3) материалдық ескерткiш түрлерiнде; 4) ру-тайпа атаулары мен ру-тайпа ұрандарында кездесетiндiгiн көрсетiп, олардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталады. Әсiресе, XVI-XVIII ғасырлардағы қазақ хандарының аналары жөнiнде жақсы тұжырымдар бередi.
Выдающаяся роль Касым хана в укреплении казахского государства
Автор(ы): Мухамбетгалиева А. К.*
Объем документа: С. 118-121
МРНТИ: 03.20.25*
Ключевые слова: государственная власть*внешняя политика*дипломатическое отношение*
Реферат: Данная статья посвящена личности известного правителя Казахского государства - Касым хана, который оставил яркий след как политический, военный и государственный деятель. На основе имеющихся исторических материалов сделан анализ истории Казахского ханства в первой половине XVI века, а именно периода могущества государства казахов. В статье приведены сведения об умелой внутренней и внешней политике, методах государственного управления Касым хана, направленные на расширение границ молодого казахского государства. История Казахского ханства периода Касыма, в 1511-1521 гг., примечательна и тем, что именно в те годы казахи как самостоятельная этническая общность стали и известны в Западной Европе. Автор приводит ценные материалы об дипломатических отношениях Касым хана с Московским государством, мангытами и моголами. Обобщая изученный материал, автор еще раз подчеркивает мысль о том, что Касым хан один из выдающихся личностей, стоявших у истоков казахской государственности.
Мұстафа Шоқайдың эмиграциядағы тәуелсiздiк үшiн жүргiзген идеологиялық күресiнiң кейбiр мәселелерi
Реферат: Мұстафа Шоқайдың Ресей қоластындағы Түркiстан түркi халықтарының басын қосуды ойлап Түркiстан автономиясын құрғаны белгiлi, бiрақ большевиктер тарапынан автономияны күштеп құлатқаннан кейiнұлт қайраткерi большевиктерге қарсыласудың ерекше тәсiлiн, яғни эмиграция жолын таңдайды. Мақалада жат жұртта аса ауыр жағдайда жүрiп Түркiстанның тәуелсiздiгi үшiн ерен ерлiк танытқан Мұстафа Шоқайдың эмиграциядағы тәуелсiздiк идеясы үшiн күресiнiң келесi сатысы туралы айтылады. Эмиграцияда жүрiп қолына қару емес, қалам алып, баспасөз арқылы Түркiстанның тәуелсiздiгiне арналған iс-әрекетi туралы кейбiр мәселелерi баяндалады.
Уақытша үкiметтiң Қазақстандағы билiк органдарының қоғамдық-саяси ұйымдармен қарым-қатынасы
Реферат: Мақалада Уақытша үкiметтiң Қазақстандағы құрылған билiк орындарының қоғамдық саяси ұйымдармен қарым-қатынасы туралы баяндалады. Айталық, негiзiнен Уақытша үкiмет өзiнiң саясатын жүзеге асыруда Қазақ комитеттерiне, Мұсылмандар комитеттi және тағы басқа қоғамдық негiздегi ұйымдарға сүйендi. Ал осы ұйымдардың iшiнде негiзiнен Уақытша үкiметтiң ұлттық тiрегi болған Қазақ комитеттерi мен мұсылман комитеттерi, сондай-ақ, ұйғыр-дүнген Тараншы-дүнген, Қырғыз уездiк комитеттерi сияқты ұлттық және дiни негiзде құрылған ұйымдар едi. Кейбiр зерттеушiлер бұл ұйымдарды оқшау ұлттық құрылым, Уақытша үкiметтiң сойылын соғып, көзсiз қолшоқпары болды деген сипатта көрсетiп келдi. Бiрақ, бұл ұйымдардың негiзiнен Уақытша үкiметпен қарым-қатынасы жағымды сипатта болған, мақалады олардың өзара байланысы туралы баяндалады. Сонымен қоса мақалада Уақытша үкiмет мекемелерi үшiн Жетiсуда 1916 жылдан кейiнқалыптасқан халықтар арасындағы өшпендiлiктi мүмкiндiгiнше басқа арнаға түсiру, ымыраластыру, өзара ынтымақ пен келiсiмге келтiру мiндетi туралы айтылады. Уақытша үкiметтiң Түркiстан комитетi де 1917 жылы 25 әуiрдегi мәжiлiсiнде Жетiсу облысындағы ұлтаралық шиеленiстiң ауыр оқиғаларға соқтырып отырғанын талқылай келе, көтерiлiстiң ауыр салдарын жою шаралары да қарастырылады.
Деятельность интеллектуалов в период функционирования имперской власти в Казахстане 30-е годы ХХ века
Реферат: В статье авторы раскрывают деятельность личностей-интеллектуалов, трудившихся в ведущем вузе нашей страны в 30-е годы ХХ века, чья жизнь и деятельность сыграла заметную роль в становлении высшей школы в Казахстане, специалистов в области образования и науки, знатоков казахского языка и литературы, работавших на благо КазГУ имени С.М. Кирова КазНУ имени аль-Фараби и советского государства. Статья написана на основе анализа документов, хранящихся в архивных фондах ЦГА РК, КазНУ имени аль-Фараби и исследований казахстанских ученых. Авторы призывают ученых и педагогов университета бережно относиться к истории развития вуза и деятельности интеллектуалов, подвергшихся репрессии в период фунционирования имперской власти в советском Казахстане.
How Kazakhstan citizens asked G. V. Kolbin?...
Автор(ы): Bekbayeva T. А.*
Объем документа: С. 146-150
МРНТИ: 03.20.55*
Ключевые слова: Советский Союз*декабрьское событие*национальное самосознание*казахский народ*
Реферат: The peaceful petition called Zheltoksan event, that was organized in 1986, on 17th of December in the capital of Republic of Kazakhstan, in Almaty made took alarm the Soviet Union. It was because of firing D.A.Konayev from the promotion of the first Secretary of Kazakhs CSP, and appointing G.V.Kolbin to that promotion. Organizing of Zheltoksan was not explained to the citizens by neither telecasting nor broadcasting. With an order, that had come from Moskow, to punish all the youth who took part in petition were cruelly punished . In all fifteen Union Republics of Soviet Union that event was explained as the disorder that was orga┐nized by robbers and drunkard. There were not any information in Russian literature about the event in 1986, on 17-18th of December. Even after declaring its Independence In Kazakhstan the were written to many literatures in Kazakh languages, nowadays it is problem to read foreigners about that. Soviet Government , that was famous for its being the great State, the Russian country had domination power. This event became the proof of Kazakh Nation being colonized by Russian Kingdom later followed by Soviet Union.
Реферат: Мақалада Батыс Қазақстан территориясында құрылысы жүрген Өзен-Атырау-Самара мұнайқұбырының салыну тарихы қарастырылады. Құбыр ХХ ғасырдың II жартысында мұнайлы Маңғыстау өңiрiнiң қара алтынын Самарадағы мұнай өңдеу зауытына тасымалдауды жеделдету мақсатында салынған болатын. Сол кезеңдегi керемет ең iрi ыссы магистралды мұнайқұбырының салыну барысы өте ауқымды болған. Құбыр жолы Маңғыстау түбегiн, Каспий маңы ойпатын, Атырау, Батыс Қазақстан, Орынбор және Самара облыстарын кесiп өтiп салынған. Сонымен қатар, мақалада осы алып құрылысты жүргiзген Южгипротрубопровод институтының ұжымын Мемлекеттiк сыйлықпен марапаттау мәселесi де келтiрiлген.
Трансформация мировоззрения советских женщин в первой половине ХХ века в западной историографии
Автор(ы): Касымова Д. Б.*Кундакбаева Ж. Б.*
Объем документа: С. 158-163
МРНТИ: 03.20.55*
Ключевые слова: советская гендерная политика*советская модернизация*тоталитарная система*
Реферат: Отношения между мужчиной и женщиной за длительную историю человеческого общества постоянно претерпевают изменения. Роль мужчины не сильно изменилась за многие столетия, а роль женщины изменилась кардинально. Конечно же, надо учитывать менталитет общества - образ мыслей, совокупность умственных навыков и духовных установок, присущих отдельному человеку или общественной группе. Для нас представляет интерес процесс ментальной трансформации советской женщины. Истоки этого западные исследователи определяют первой половиной ХХ века, когда, по их мнению, складывалась тоталитарная система советского общества. В данной статье перед нами ставится задача понять, в результате влияния каких факторов женщины стали менять сложившуюся веками мировоззренческую природу. Почему появились приоритеты быть наравне с мужчиной. Распространялось ли это только на семейные отношения или это касалось карьеры и финансовой независимости. Как молодое поколение женщин вливалось в активную политическую жизнь.
Қазақ жерлеу салтындағы аза тұту күндерi - үшi, жетiсi, қырқы, жүзi, жылы дүниетанымдық мәнi, шығу тегi
Реферат: Мақалада қазақтың өлген адамның артын күтудегi жетiсiн, қырқын, жылын өткiзудiң iшкi мән-мағынасы, шығу тегi қарастырылады. Автордың пайымдауынша, қазақ дүниетанымындағы дүниеге келген балаға байланысты жасалатын ғұрыптар мен дүниеден өткен адамға байланысты жасалатын ғұрыптардың арасында, тiптi оларды өткiзу мерзiмдерiнде де тығыз байланыс бар. Қазақтың өлген адамның жыл уағына дейiнгi өткiзетiн ғұрыптары мәйiттi о дүниеге аттандыру салт-жоралары болып есептеледi.